• Biuletyn Informacji Publicznej Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Lesznie

Problemy Oświaty i Wychowania

Skąd się bierze agresja?

Z perspektywy psychologii oraz pedagogiki dojść można do wniosku, iż agresji można się nauczyć. Behawioralnie rzecz ujmując, dana osoba widząc konkretne zyski osiągane ze stosowania np. siły fizycznej, przemocy psychicznej czy bullingu w szkole, który jest odpowiednikiem mobbingu w pracy, sama ma zwiększoną szansę na podejmowanie podobnych aktywności. Antropolodzy i socjolodzy, obserwując chociażby eksperymenty P. Zimbardo, dojść mogą do wniosku, iż podobne zachowania , ukryte są gdzieś w naturze pewnych ludzi i nagle wybuchają przy sposobnych okolicznościach.

Badania Bandury i innych wykazały, że agresja jest przeważnie zachowaniem wyuczonym, którego uczymy się przez obserwację, naśladowanie, bezpośrednie doświadczenia i powtarzanie. W związku z tym można mówić o trzech "szkołach agresji": domu rodzinnym, szkole i mediach. Agresja jest więc uczona długo, dobrze, często i jest podtrzymywana przez osoby znaczące i idoli młodzieżowych. Może być najlepszą i jedyną alternatywą dla dzieci i młodzieży, która nigdy nie miała okazji nauczyć się innego sposobu postępowania.

Zmęczony nauczyciel, uczeń, który jest ofiarą przemocy, mogą przyjąć postawę rezygnacyjną, uważając, że nic w tej sprawie nie da się zrobić. Pogląd taki nie jest prawdziwy. Agresja może być skutecznie eliminowana ze szkoły, placówek oświatowych i internatów. Niezbędna jest tu jednak aktywna rola szkoły. Najlepiej, jeżeli planowane działania obejmą trzy dające się wyróżnić obszary: ustalenie celów, oddziaływania na indywidualnych uczniów, zmiany w systemie szkolnym. Wiele działań tego rodzaju jest prowadzonych w szkołach, nie zawsze jednak mają postać spójnych, kompleksowych programów profilaktyki agresji włączonych w program wychowawczy szkoły.

 

Takie formy zachowania szkolnego, bieganie po korytarzach i schodach, malowanie ścian i ławek oraz graffiti, popychanie kolegów i koleżanek na przerwach, śmiecenie, plucie, są „przedszkolem” bardziej nasilonych i groźniejszych form agresji. Jeżeli mała agresja nie spotka się z odpowiednią reakcją szkoły, staje się zachętą do łamania bardziej fundamentalnych zasad, na przykład takich, jak nieatakowanie kolegów i nauczycieli, szanowanie nietykalności osobistej drugiego człowieka i jego godności. Zalecaną zasadą, która winna być wpisana w program wychowawczy szkoły, jest więc "zero tolerancji dla agresji".

Przyjmując zasadę nietolerancji dla agresji, musimy równocześnie nauczyć się rozróżnienia między agresją a zabawą. Rozróżnienie to stanowi podstawę decyzji podjęcia interwencji, bądź powstrzymania się od niepotrzebnej interwencji w sytuacji zabawy. Jest to trudne, gdyż przy zewnętrznym podobieństwie zachowań typu małej agresji i zabaw rywalizacyjnych często jedynym kryterium różnicującym są intencje uczestników zdarzenia. Opracowany został zestaw kryteriów, pozwalający nauczycielowi na rozróżnienie z wysokim prawdopodobieństwem czy obserwowane zachowania młodzieży mieszczą się w kategorii zabawy, czy są bójką.

 

Szczególne znaczenie dla stosowania zasady nietolerancji dla agresji ma dobór skutecznej interwencji, oraz rozróżnienie agresji proaktywnej i reaktywnej.

Nauczyciele mogą doskonalić swój warsztat wychowawczy w tym zakresie samodzielnie, studiując publikacje i uczestnicząc w teoretycznych szkoleniach, jednak dużą skuteczność w nabywaniu kompetencji społecznych dają treningi.

Uczestnicząc w Treningu Zastępowania Agresji, nabywa się praktycznych umiejętności oraz poczucia sprawstwa. Jest to jeden z bardziej skutecznych behawioralnych programów zmiany zachowań agresywnych i przemocowych dzieci, młodzieży i osób dorosłych na zachowania pożądane, prospołeczne. To nabycie również umiejętności przeciwstawiania się niesprawiedliwości i poniżaniu.

Program został opracowany w Instytucie Badań nad Agresją Uniwersytetu w Syracuse, USA, przez Arnolda Goldsteina i współpracowników i od 1987 r. wdrażany jest w systemach szkolnych na całym świecie, wykazując się wysoką skutecznością.

Trening Zastępowania Agresji jest przeznaczony do pracy z osobami mającymi problem w opanowaniu złości i agresji, uczy zachowania adekwatnego do sytuacji wcześniej wywołującej frustrację i gniew. Bazuje na nabywaniu przez uczestnika podstawowych umiejętności prospołecznych, radzenia sobie z trudnymi emocjami, a także prowadzi do stopniowego wzrostu poziomu moralnego.
Trening Zastępowania Agresji zaliczany jest do grupy metod poznawczo-behawioralnych, polegających na tym, że dokonując poznawczej analizy sytuacji, w której się znajdował lub znajduje uczestnik treningu, oraz wykorzystując umiejętności modelowania i system pozytywnych wzmocnień, dokonuje zmiany  w swoim zachowaniu.

Profilaktykę zachowań agresywnych należy rozpoczynać jak najwcześniej.

 

Cel główny TZA
• Przekazanie podstawowej wiedzy na temat złości i agresji oraz mechanizmów jej powstawania;
• Uczenie umiejętności prospołecznych, kontrolowania złości i podnoszenia poziomu moralnych osądów według założeń TZA.

Redukcja zachowań agresywnych Kształtowanie umiejętności zastępowania agresji konstruktywnymi sposobami reagowania;
- Pogłębianie wglądu w doświadczane stany emocjonalne;
- Rozwój samokontroli w sytuacjach trudnych;
- Opanowanie nieagresywnych form komunikowania się z otoczeniem;
- Nabywanie umiejętności budowania prawidłowych relacji w grupie;

- Nauczenie korzystania z dostępnych źródeł wsparcia w rozwiązywaniu sytuacji trudnych

 - Planowanie treningu umiejętności w grupie uczniowskiej
- Kierowanie grupą
- Wzmacnianie motywacji
- Prezentowanie kroków umiejętności


 

Odbiorcy:

Program skierowany jest do wszystkich osób zajmujących się zawodowo edukowaniem i pomaganiem - do pracowników placówek oświatowych w szczególności dla pedagogów, nauczycieli, rodziców i opiekunów dla studentów kierunków społecznych pragnących rozwijać swoje kompetencje w zawodzie trenera, dla osób, które w swoim otoczeniu mają osoby agresywne, są narażone na potencjalne napaści lub konflikty.

 

Uprawnienia do prowadzenia szkoleń mają certyfikowani trenerzy ART.

Metody i techniki realizacji programu

Program realizowany jest w formie grupowej. Optymalnie każda grupa warsztatowa biorąca udział w TZA powinna liczyć od 6 do maksymalnie 12 uczestników. TZA składa się z trzech obszarów, z których każdy jest trenowany raz lub dwa w tygodniu. Jest to usprawnianie i nabywanie umiejętności prospołecznych, trening złości i trening moralnego rozwoju. Odbywa się to poprzez:

  • modelowanie – czyli odzwierciedlanie przez dwóch trenerów zachowań składających się na daną  umiejętność prospołeczną,

  • trenowanie przeniesienia (transfer) – przez uczestników

  • udzielanie informacji zwrotnej – mówiącej o poprawności przedstawionej umiejętności ze względu na wcześniej pokazane zachowania modelowe;

  • burza mózgu;

  • dyskusja;

  • miniwykład.

Trening umiejętności  prospołecznych – 10 godzin
Trening ten polega na systematycznym uczeniu 50 podstawowych prospołecznych umiejętności. Trenerzy zalecają konieczność przećwiczenia zaplanowanych przez siebie 20 umiejętności prospołecznych.

Trening Kontroli Złości  - 10 godzin
Jest to program spotkań zaprojektowany w celu nauczenia samokontroli gniewu. Polega na zastosowaniu sekwencji:
Bodziec – Zachowanie – Następstwo (A –B –C). 
Każdy uczestnik trenuje adekwatne reakcje na konkretne sytuacje trudne,  z wykorzystaniem łańcucha zachowań.

Trening Wnioskowania Moralnego  - 10 godzin

Ta cześć TZA dotyczy działań związanych z opóźnieniem dojrzałego wnioskowania moralnego oraz z towarzyszącym temu opóźnieniu egocentryzmem. To zestaw procedur zaprojektowanych w celu podwyższania poziomu uczciwości i sprawiedliwości oraz liczenia się z potrzebami i prawami innych. W czasie sesji podejmowania decyzji społecznych, grupa dąży do znalezienia dojrzałych moralnie powodów, decyzji i wartości odnoszących się do określonych sytuacji problemowych.

Zakładane rezultaty realizacji programu:

  • Zmniejszenie zachowań dysfunkcyjnych oraz o charakterze dewiacyjnym w tym zachowań agresywnych i przemocowych w szkole, w środowisku pracy, w środowisku rodzinnym;

  • Udoskonalenie jakości komunikacji interpersonalnej;

  • Polepszenie wzajemnych relacji w rodzinach;

  • Nabycie wiedzy na temat skutecznego radzenia sobie ze złością i agresją;

  • Wzrost motywacji do podejmowania prób zmiany niekorzystnych sytuacji życiowych;

  • Wzrost samoświadomości.

Do rozpoczęcia programu profilaktycznego wystarczy dwóch chętnych przeszkolonych pracowników szkoły lub placówki, najlepiej pedagoga, psychologa lub zainteresowanych nauczycieli ("trenerów") oraz zbiorowość 2 - 6 uczniów sprawiających trudności wychowawcze, nadpobudliwych lub z deficytami umiejętności społecznych ("trenujących"). Realizacja programu przebiega w 10 - tygodniowych lub dłuższych, zależnie od potrzeby, cyklach pracy z małą grupą, prowadzoną przez dwu trenerów, po trzy godziny tygodniowo.

 

Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Lesznie

zaprasza na Trening Zastępowania Agresji

zainteresowanych nabyciem umiejętności zastępowania agresji oraz radzenia sobie z własną złością, panowania nad swoimi emocjami i unikania działania pod wpływem impulsu, w sytuacjach zawodowych - z uczniami , rodzicami uczniów oraz kolegami i koleżankami w środowisku pracy tak, by osiągać swoje cele zachowując dobre relacje z innymi bez manipulacji.

Opracowano na podstawie materiałów szkoleniowych oraz:

1. Glick B., Gibbs J., Trening zastępowania agresji

Instytut „AMITY” , Warszawa 2013

2. Mazur M., Cybernetyka i charakter, Warszawa 1999

 

dr Bożena Roszak

Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Lesznie

Kontakt

 Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Lesznie

ul. Bolesława Chrobrego 15
64-100 Leszno

tel. 65 529 90 62
fax 65 529 31 09
NIP: 697-10-20-103
REGON: 00 1387 29 0000 000
e-mail: oswiata@cdn.leszno.pl

Redakcja

Godziny urzędowania

Sekretariat

poniedziałek - 8:00 - 16:00
wtorek-piątek 7:30 - 15:30


Organizacja szkoleń
poniedziałek - piątek: 7.30-15.30, parter/pokój nr 13


Biblioteka

Leszno pn – pt 9.00 – 18.00
Filia Rawiczu i Kościanie pn, wt, pt 9.00 – 17.00
śr, cz 9:00 - 16:00
Filia w Gostyniu - pn, wt, pt 9:00 - 17:00
śr 9:00 - 16:00
cz 9:00 - 16:00

 

Obserwuj Nas

Bądź na bieżąco z informacjami CDN Leszno